_

Pilipinas, kaya natin 'to! VOTE VIGAN CITY! #New7Wonders CITIES

Saturday, May 26, 2012

Subang

NABARA ti subangmi idi rabii kenni Dennis--- inunaan iti tallo nga anakko.  Addan iti asawana ken duan ti putotna… nga apok.  Da Angelo ken Christine.

Agsipud ta awan pay laeng ti pagsapulanna ken naipundarda nga agassawa. Makikabkabbalayda pay laeng kadakami iti balaymi ditoy Paras.

Sakbay a nagpinnalatipat ti nabara a balikasmi, nagsasangokami pay kada Arsing ken Eddie a kaarrubak iti minalem a bisiomi.  Dimi ngaminen maliwayan ti minalem a sesionmi iti lammisaan a ti agendami ket sammigel.

Sigud a saan a sumungsungbat ni Dennis no kastoy a sumro ti kinatarabitabko nangruna no nabartekakon.  Diak met ngarud maigawid ti dilak iti kayatko nga ibaga.  Tarabitab a mammartek,  kas kuna ngarud ni Jelly nga asawak.

No agrikiarkami, ti kaawan latta iti trabahona ti derderrek.  Iti tunggal balikasko ket adda pammasagid… nga ammok nga umukuok iti riknana.  No dadduma, ammok a nagubsang ti maisawangko.  Gatas, diaper, agas, para pammigat, pangaldaw ken pangrabii--- nakadepende pay laeng kadakami.  Diak met ketdi ikaskasir, ngem no marugiak ket narasawen ti dilak kadagiti ibalbalikasko.  Ket no kasdiay a sumro ti ungetko:  “Palamlamutkayo lattan!”  Makunak pay.

Ti dua nga adina ket adda metten asawada.  Ni Edith, ti kakaisuna a babai;  ken ni Bong a kimmutda ket agdadagsen met ti asawana.

Nasingpet met ketdi ni Dennis.  Bayat nga agbirbirok pay laeng iti trabahona ket nagaget a mangilepleppas kadagiti trabaho iti balay.  Tultulonganna ni Sally nga asawana.  Kas pammaneknek, nadalimanek ti balay.  No nakasangpetak iti malem, nakalutodan.  Mangan langen ti kuaenmi ken baket a naggapu met iti naglakuanna.

No adda pagpletena ket agturong idiay ili tapno agbirok iti trabaho.  Suknadanna dagiti inpasana nga application letter.  Nakaipasa payen iti resumena idiay city hall.  Urayenna kano laengen ti ‘yabda.

Diak met gagara a pasaktan ni Dennis, makitak met ti pingetna.  Ngem no dadduma, nangruna no makitak a nakailad wenno mabaybay-anna ti putotna a nakadungdungrit a masangpetak manipud iti shop.  Agsiudotak met.  Ket no nakainomakon, diakon maigawid ti dilak.

No adda pangay-ayona kaniak, isu da Angelo ken Christine.  Ni Angelo, iti tawenna a dua, nakaay-ayat ti kinagarawigawna.  Numona ta nagdungngo kaniak.  Adda laeng bengbengegna nangruna no saan a matungpal ti kayatna.  Napanuynuyan ngamin.

Ngem kunada, maymayat ti ubing a naalikuteg ngem iti natalna.  No sumangpetak iti malem manipud iti machine shop a panggedak, adda latta pasarabok a siopaw wenno banana que.  Sumabet lattan kaniak uray nakaas-aseteak.  No lemmengak wenno liklikak.  Ayna, agdalupisak ket irungaabnan.  Kaid-iddami kenni baket iti pannaturogna iti rabii.  Liwliwamin ti panakigantil kenkuana agingga a mabannog sakbay a maturog.

Iti maysa a malem, nasangpetak ni Angelo nga agsangsangit, nakaduldulpet a nakailad iti daga.  ‘Yabak koma ni Sally a manugangko ngem nangegko met ti panagsangit ti maladaga nga ubbana a ni Christine… innem a bulanna.

“Apay nga agsangsangitka, balong?”  Intimekko.

Apaman a nangegna ti bosesko, insigida a bimmangon ket inarakupnak.  Kunam la no kanayon a mail-iliwan.

“Dede… dede…”  inlailona kaniak.

Maawatak a mabisin, kayatna ti agpatimpla iti gatasna.  Pinunasko babaen iti gayad ti badok ti pingpingna.  Tinurongmi ti kusina a nakaubban kaniak.  Nangalaak iti maysa a naugasan a tsupon, pinabbuak ti napudot a danum manipud iti termos.  Inalak ti Lactumna, nangkaudak iti namitlo a daras.  Kinulog-kulogko ket nagpusisit gapu iti bara ti danum.

“Ipalamiista pay, wen.”  Kinunak.

Ibabak koman ta innak gumatang ti sigarilio ngem dina kayat paidissu.  Immirut ketdi ti arakupna.  Kapilitan nga inkuyogkon iti tiendaan ni Tessie.

“Gumatangak man iti vitaminsko, Tessie!”  Intimekko.

“Liquid wenno kapsula,” insaludsodna.  Ti liquid a kunana ket arak ken sigarilio met ti kapsula.

“Kapsula, kaguddua’t kaha.”  Diakon imbaga ti brandko ta ammonan.  Inyawatko ti singkuenta pisos.
Bayat a kuenkuentaen ni Tessie ti suplik, indagsen ni Angelo ti bagina tapno makaasideg iti tawa a nakabitinan dagiti chitchitria.  Idi kuan, nagitudon kadagiti kayatna a kanen.

“Yam--- yam!”  Intudona ti kendi.

“Ayna, balong… madadael ti ngipenmo.”

“Endi, yam--- yam!”  Ipapilitna.  Nagkuribibin.

Ania pay ngarud ti mabalinak.  “Mangtedka man, Tessie.”  Inkissiimko.

“Narigat ti agapo, ania, manong?”  Inyisim ni Tessie bayat a mangkakaut iti kendi.

“Wen ngarud.  Palalo pay ti kinabengegna.”  Insungbatko.

“Paboritonaka ngamin ni Amang, ania, Angelo?”  Kinitana ti ubing.

“Ay wen, dina pay kayat a taliawen ti amana no addaak.  Bautenda met.”  Insungbatko iti kinuna ni Tessie kenni Angelo.

Insigida nga inpalukat ni Angelo ti maysa a kendi apaman a naiggamanna.  Idi nakadanonkami idiay balay, ibabak koman ta maktanganak metten ngem madina.  Daytoy ti rigatna iti ubing a nairuam kenni apona.  Adda met apok kenni Edith. Adda pay ni Christine a simmaruno kenkuana ngem diak la mailawlawag ti kinadekketko kenkuana.  Mabalin a ti maysa a rason, ta isuna ngamin ket inunaan.  Manipud idi naipasngay, addaakon iti sibaynan.  Ket diak ngata kabaelan no maipanaw kaniak daytoy nga apok.

Umanay la a pang-black mail  kaniak daytoy ni Dennis no agsubangkami.  No ibaganan nga umalatiwdan idiay San Esteban, diakon makatagari.

Ngem no maawatannak la koma ni Dennis.  No apay a kanayon a pasagidak isuna.  Mariribukanak met iti agdama a kasasaadna.  Kayatko a madagdag isuna a maaddaan iti trabaho a pangsanggiran ti pamiliana.  No adda man ti maibagak a nakarkaro, bunga ngata daytoy iti kinabartekko.  Ngem no ammona la koma, nga uray siak met masaktanak met iti ibagbagak kenkuana.


ALDAW iti Sabado.
Inleppasmi kada Domeng ti ubong ti baboy da Magsing.  Kaarubak ida.  Iti nagmalem, nagplastaren ti ubong.  Umudong kano inton bigat ni Soling a baket ni Magsing tapno gumatang iti burias.

Ngem itay pay laeng nga ipilpilami ti hollow blocks, nakatakderen ti energy drinkmi… ti sammigel.   Imbullaawmi ti inommi idi naileppas ti trabaho.

Kas kunada, dinto pulos kabaelan ti mammartek a tuangen ti botelia ti sammigel.  Alas otso iti rabii, baribar ti panunotmi.  Nagawiden ni Domeng ket nagkiboren idiay balayda kabayatanna a ni Magsing ket adda metten iti kalsada a karitenna amin a makitana.  Agraman ti nuang ni Tilyong.

Nagawidak metten, inyiladko lattan iti kawayan a datarmi.  Aglalatoy ti lasagko.  Nakakidem ti matak ngem diak makaturog.  Ket ne, immagibas manen iti panunotko ni Dennis.

“Ammom, baket,  mangurattanton nga agtrabtrabaho, ngem daytoy inunaam ket agpalpalamonto lattan kadata.”  Inpasagidko.  Ammok a mangmanganda kenni Sally idiay kusina.

Awan nangegko a sungbat iti imbagak manipud kenni Dennis.  Ngem ammok a nangegna ti kinunak, nagintutuleng laeng.  Wenno agtepteppel.  Ngem agsipud ta sabali manen ti espirituk, ti imbagak a damo ket isu lattan ti dinudogko.

“Sadut ngamin, mangnamnama lattan kadata.  Di la agbain.”  Kinunak.  Nakapsut ti panangdengngegko iti bosesko ngem ammok nga umal-allangugan daytoy.  Ta kasta ngarud ti boses ti nabartek.

Adda nanalbaag a kaldero idiay kusina.  Ingagara nga intinnag ni Dennis.  Mangrugin nga agsiudot.  Dita metten a simmungbat ni Jelly.

“Mangrugika manen, Pedro.”  Kinunana.  Pinasarunnuanna iti nalag-an a sipat.  “Agbirbirok met iti trabaho ‘ta putotmo.”

“Kaaanonto, baket… mausteltanton.  Agyaman ketdi ta adda pagsanggiranna.  Imbes koma a sita ti taraknenna, isu ketdin ti patartaraken.  Agasawa a dina kabaelan, di la mabain.”  Mariknak nga islang ti panagibalikasko.

Nangegko nga immasideg ti danapeg ni Dennis a nagturong iti ‘yanko.  “Apay a kanayon met laengen a maikaskaser kaniak dagita?”  Nangato ti bosesna.  Nupay nakakidemak ngem kasla maan-anninawak ti agsabet a kidayna.

“Agasawaka, dakami met ti mangbiag kadakayo.”

“Pedro, uston!”  Ni Jelly.

“Wen, bayadakto amin dagita nga ikaskasermo.”  Inpungerna.

“Ahooo, nagpangaskan… awan pay pagbiagmo.”

“Dika madanagan, ultimo sentimo a nagastom.  Isublikto amin kenka.”  Inngarrietna.  “Imbes koma a sika ti mangtulong kaniak ngem sika met ti mangidagel.”

“Sika met ti anak nga awan riknana… awan bainna!”

Awan nangegko a sungbatna.  Inkarigatak nga inmulagatak ti matak.  Nakudrep ti panagkitak, nailasinko a nakatakder pay laeng iti sanguanak.  Kitkitaennak.  Nakair-irot ti gemgemna.  Nagkidemak met laeng.

“Agimpakekan, Sally.  Umalatiwtayon idiay San Esteban.”  Inmandarna iti asawana.  Nangegko ti umad-adayon ti arimpadekna.

“Uray ket itan.  Dimo la ket itugtugot ni Angelo.”

“Shhhh!”  Inyanawa ni baket.

Namin-anon metten a nangegko daytoy a blackmailna kaniak.  Tunggal agsubangkami, ibagana daytoy.  Ti ammok pay ketdin , dina kabaelan nga aramiden.

Kabigatanna, iti malem, namnamaek nga iti panagawidko ket addada pay laeng.  Namanamaek a ti napasamak kadakami kenni Dennis ket kasla awanen.  Naragsakak a nagawid ta kaaw-awatko ti sueldok agraman ti porsientok iti in-overhaulko a diesel truck.  Adda awitko a siopaw.

Ngem awan ti mangpasungad kaniak nga Angelo.  Uray idi simrekak iti balay ket natalna.  Impagarupko a nakikaarruba ni Sally ket intugotna dagiti dua nga ubing.

Agsipud ta mayat met ti aldaw, kalpasan a nakadigosak, nangisaangak iti pangrabiimi.  Sigurado nga inton madamdama ket pukkawandak dagiti padak a lallakay iti minalem a sesionmi.

Ngem nakalutoakon ket awan pay laeng da Sally, ket nalam-ek pay met ti tiempo.  Numona ta nalaka nga agangkit ni Angelo.  Simmangpet ni Jelly.

“Apay da Angelo?  Agkarayamen ti sipnget.”

“Nee, kunak man no ammomon.  Nagpa-San Estebandan.”

Kasla naimayengak iti nangegko.

“Inpaypayso ni Dennis ti kinunana?”

“Mauma ngata metten iti talabutab ti bibigmo, a!”

“Wen, a, ngem sao la ti nabartek daydiay.”

“Ket rinabiika met a mabartek.”

Diak nagtagtagarin.  No sumungbat ni Jelly, kasla dina maawatan ti riknak.  Apay, dina ngata kailiw ni Angelo ita?  Agsangsangit pay ket ngatan kadagitoy a gundaway nga awankami iti dennana.

Agsipud ta diak metten mauray ti pukkaw da Domeng, siakon ti nangsarak kadakuada.

“Papanam?”  Impakamakam ni Jelly.

“Agkasangay kano ni Domeng.”  Inyulbodko.

Saan nga agkasangay ni Domeng, ngem kayatko laeng ti agbartek ita.  Sigurado ngamin nga inton madamdama ket umagibas iti lagipko ni Angelo.  Nangruna inton maturogak.  Maikawaak la ketdi nga awan isuna iti sibayko.  Kaasi pay ti ubing;  ta kunada a no sangkalagipmo ti maysa a tao ket di makaidna.  Ket ni Angelo, agsangsangit ngata itan.

MAKALAWASEN nga awan ditoy balay ni Angelo, kumarkaro met ti iliwko iti apok.  Nangruna no kastoy a maturogkamin.  Isu ti mangrayray-aw kaniak:  agkaba-kabalio iti barukongko wenno aglagto-lagto iti tianko.

No kastoy a rabii, kasla mangmangegko ti natinggaw a garakgakna.  Nangruna no ikkirraodna ti karabukobna iti panagkatawana.  Dagiti matana a nakain-inosente ngem napnuan met iti ragsak.  Di agsarday ti panagay-ayammi agingga a mabannog.  No nabannogton, agbirokton iti dedena.  Agtimplaak.  No naiyawatkon, agiddan… agsusonton agingga a mairidepna.  Papaidakto metten ta naglaing nga agling-et.

“Kumusta ngatan ni Angelo, baket?  Mayat met la ngata ti turogna?”  Intimekko kenni Sally nga adda iti abayko.  Nakaidda ngem manarimaan nga agbasbasa iti Bannawag a pangal-alaanna iti turogna.  “Amanganto ketdi nga agsangsangit ita.  Kaasi met ti apokok a mangbirbirok kaniak.”

“Agsangit, a, ta sangkalagipmo met.”

Nagbalikidak.  Tinalikudak ni baket.

“Talaga ngata a din ipasiar ditoy ni Dennis.”  Intagarik manen, simmangoak kenkuana.

Nariknak ti panangkudkod ni Sally iti ulona, ngem awan ti nangegko a sungbatna.  Mauma ngata metten iti isu met laeng a salsaludsodek kenkuana.  Ngem basolko ngarud no diak maliklikan a lagipen ni Angelo.  Di mailibak nga isu ti paboritok nga apok.  Adda pay ketdi kari a nabukel kaniak a no agsublida ditoy Paras, diakon nga uminom pay iti nasanger.

“Baket?”

Ummm!”

“Ania ngata no pasiarek inton bigat.”

“Nagpintas daytan a kinunam tapno mapnekmo ti kaaldawam.”  Kinunana.  Pinanguretna ti mugingko iti maudi nga imbalikasna.

“Dinak ngata katawaan ni Dennis?”

Ginuyodnak a pinasango ni Jelly.  “Saan met a kasdiay ti anakmo.  Maituredna laeng ti sumungbat no dadduma ta rinabii met ti sermonmo kenkuana.  Nasingpet ni Dennis.  Kas makitam ket di met agsarday ti panagsapulna iti trabaho.”

Nakaangesak iti nalukay iti imbaga ni Jelly.  Kasla adda kullapot a naikkat iti riknak a nanglukag iti panagangesko.

“Mapanak ngarud ‘ton bigat?”

“Wen,” kinuna ket timmakder.  “Mangitugotka payen iti ikkan a pagsanguanyo kenni                           abayan.”  Ket iniddepna ti flourescent lamp.  “Maturogta ngaruden.”  Immabay kaniak.

Kabigatanna, nakasaganaakon nga agpa-San Esteban.  Ngem dumasak pay idiay ili tapno gumatang iti regalo para kadagiti apok.  Ngem idi kitaek ti relo pungo-punguak, nasapa pay.  ‘Yiladko pay iti papag a naaramid iti sirok iti mangga iti paraanganmi.  Agpayubyubak man pay sakbay a mapan.

Ngem iti panagiladko, diak napuotan iti panakailibayko.  Ngem nagmulagatak idi kasla adda mangegko a garakgak ti ubing… ni Angelo.  Nagmulagatak ket tinaliawko ti aglawlaw.  Awan met.  Tagtagainep lang siguro.

Nagkidemak manen, ngem adda manen nangegko a garikgik ti ubing.  Iti panangipagarupko a tagtagainep lang, diakon inkaskaso.  Ngem idi kuan, nariknak nga adda dimmagsen iti bagik.  Naglag-oy-lag-oy pay, kagiddan iti natinggaw a katawa.

Nagmulatak manen.

Apagisu laketdin ti panakaipasabet iti matak ti nagsam-it nga isem ni Angelo.  Dagiti natinggaw a matana a mangmatmatmat kaniak.  Saannak nga agtagtagainep ta mariknak ti dagsenna iti tianko.

“Ti apok…” naiyarasaasko.  Bimmangonak ket insigida nga inarakopko, kagiddan iti panagarimasa ti matak.  Kasla adda panunot ni Angelo ta inyirotna met ti arakupna kaniak.

“Tay… tay…”  Kinunana ket tinudokna ti agongko.

“He-he-he, ti apok!”  Ginelgelko ti buokna.  “Apay nga itaka laeng.”

“Kayatdaka ngamin a sorpresaen,” kinuna ni Dennis.  Adda gayam a nakatakder iti sanguananmi.

“Addaka gayam dita, nakkong.”  Kinuna.  “Ni Sally?”

“Addan dita uneg iti balay.”
Kasla adda ilenglengedna iti likodna.  “Ania dayta adda dita likodmo.”  Insaludsodko.

Mababain  a nangiruar iti maysa a Fundador sana inyawat kaniak.   “Happy Birthday, ‘Tang!”

Naimayengak, kanaganak gayam ita, diak pay ammo.  Maawatak itan no apay ti kinuna ni Jelly idi rabii.

Kinitak ni Dennis, ‘yaw-awatna pay laeng kaniak ti botelia.  Naimas ti Fundador ngem adda naisangsangayan a simmangbay ditoy riknak.

“’Mayka man ditoy abayko, nakkong.”  Inyawisko.

Natulnog nga immasideg kaniak.  Nagtugaw iti abayko.  Immarakup a kasla ubing.  Arakup nga itana laeng nga aramiden manipud idi ubing.

“Pasensiakan, ‘Tang!  Diak ingagara dagiti inbabak.”  Kinunana.

“He-he,” inyesngawko.  Pagpaglak ti luak nga agarubos.  Kasla di maiyanatup ngamin iti maysa a lakay a kas kaniak ti agsangit.  “A-ala, ‘ray siak ket adda met nagbiddutak.  Pasensiaannak met.”

Rimuk-as ni Dennis iti arakupna idi mangrugin nga aggulagol ni Angelo maigapu iti panakalipitna.

“Naawatakon kas empleado ti city hall.”  Impadamagna.

“Nasayaat, a, nakkong.”

“Inton umay a tawen.  Ditoyto nga ag-Day Cate ni Angelo.”

No saan la ngata a naalas iti maysa a lakay ti agsangit, nagnguraabak ngatan iti ragsak.  Ket ad-adda manen ti ragsakko idi sumungad dagiti dua nga adina nga adda met sagutda kaniak.  Daytoy ngatan ti kagagasatan kaniak.
 
Get regular updates straight from your Facebook and Twitter accounts with The Blog of Innocence: SilentVoice Points. Make sure that you keep informed about the latest happenings around you. Be a fan of VoicePoints page on Facebook. Join the online conversation of the people behind your history. Follow and get some tweet updates from @voicepoints on Twitter. Discuss and be a part of this changing world. We believe in your voice. We believe in you. Shout! Speak your mind! Join now! You have the right. You have the freedom!

Add your own Ilocos-related works to our Media Gallery, News and Updates, and Stories. To submit, click this. We are looking for ILOCOS Journal writers. ILOCOS Journal writer is a volunteer position. To join, click this.

Need advertising partners? Email us now silentvoicepoints@yahoo.com.  Advertise with us!
 

0 comments:

Post a Comment

Follow by Email

Share

Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites More